Znaczenie różnorodności w praktyce – sadzenie roślin dzięki HAKO POLSKA

Tegoroczny Dzień Ziemi świętowaliśmy, wspierając różnorodność – zarówno biologiczną,  jak i neuroróżnorodność. Dzięki wsparciu firmy HAKO POLSKA Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie zorganizowaliśmy na terenie Przedszkola Specjalnego nr 15 dla dzieci z autyzmem akcję sadzenia roślin połączoną z warsztatami ekologicznymi. 

Coraz częściej w przestrzeni publicznej wspomina się o znaczeniu różnorodności zarówno w przyrodzie, jak i życiu społecznym. Faktycznie, bioróżnorodność jest niezwykle istotna dla utrzymania stabilnych i trwałych ekosystemów. Natomiast neuroróżnorodność wprowadza do życia społecznego bogactwo odmiennych sposobów myślenia, odczuwania i przetwarzania informacji, tym samym bywa źródłem innowacji i nowych perspektyw, wzbogacając zbiorową inteligencję oraz odporność wspólnot. 

W akcji na terenie krakowskiego przedszkola uczestniczyły dzieci w spektrum autyzmu, a wsparcia udzielali im uczniowie klasy 7a ZSP nr 15 w Krakowie zaangażowani w inicjatywę #Ogarniamżycie. Zakres wspólnej aktywności obejmował nie tylko sadzenie roślin. Uczestnicy przygotowali także kilka budek dla ptaków dziuplaków, które następnie zawieszono na terenie placówki.

Wydarzenie to należy interpretować szerzej niż jako jednorazowe zazielenienie przestrzeni. Jego znaczenie polegało równocześnie na przekształceniu otoczenia przyrodniczego placówki oraz na stworzeniu sytuacji współpracy o wyraźnym potencjale integracyjnym i edukacyjnym. W tym ujęciu znaczenie różnorodności ujawnia się w dwóch komplementarnych wymiarach – jako troska o bioróżnorodność oraz jako uznanie społecznej i edukacyjnej wartości neuroróżnorodności.

Zielona interwencja z wymiarem społecznym

Akcja na terenie przedszkola miała bardzo szeroki wymiar i połączyła cele ekologiczne, edukacyjne i integracyjne w ramach jednej spójnej interwencji. Dzięki tej inicjatywie zwiększyła się wartość przyrodnicza terenu placówki. Dodatkowo współudział dzieci i młodzieży nadał przedsięwzięciu istotny wymiar relacyjny. 

Tego rodzaju inicjatywy mają szczególne znaczenie w przestrzeniach codziennego funkcjonowania dzieci. Zieleń wokół przedszkola nie pełni wówczas wyłącznie funkcji estetycznej, lecz staje się elementem środowiska rozwojowego. Może sprzyjać obserwacji procesów przyrodniczych i tworzyć warunki do uczenia się poprzez bezpośredni kontakt z żywym otoczeniem. Z perspektywy pedagogiki środowiskowej oraz edukacji ekologicznej ma to duże znaczenie, ponieważ doświadczenie miejsca bywa równie istotne, jak sama treść przekazu edukacyjnego.

Znaczenie różnorodności biologicznej wokół przedszkola

Sadzenie rodzimych drzew i krzewów wokół placówek edukacyjnych i opiekuńczych ma istotne znaczenie środowiskowe. Gatunki rodzime są z reguły silniej powiązane z lokalnymi sieciami troficznymi oraz regionalnymi układami zależności ekologicznych niż wiele roślin ozdobnych pochodzenia obcego. Oznacza to, że skuteczniej wspierają owady zapylające, ptaki oraz inne organizmy funkcjonujące w danym krajobrazie. Ponadto dobór rodzimych roślin jest ważną strategią ograniczania rozprzestrzeniania się inwazyjnych gatunków obcych, które występują licznie także na terenach miast. 

Co istotne, nowe rośliny nie tylko będą wspierać lokalną bioróżnorodność i poprawiać estetykę krajobrazu. Pomogą stworzyć przestrzeń, która zapewni dzieciom i młodzieży miejsce do ciekawych obserwacji, relaksu oraz integracji. 

W ramach akcji posadzono następujące rodzime gatunki: 

Istotnym uzupełnieniem nasadzeń było wspólne skręcanie budek dla ptaków dziuplaków. Budki nie zastępują naturalnych dziupli występujących w starych drzewach. W przestrzeni silnie przekształconej przez człowieka budki mogą częściowo kompensować deficyt miejsc lęgowych. Dodatkowym celem warsztatów było stworzenie pola do integracji pomiędzy dziećmi w spektrum autyzmu, a neurotypową młodzieżą. 

Różnorodność społeczna i neuroróżnorodność

Różnorodność jest istotna niemal na każdym poziomie naszego życia. Neuroróżnorodność to naturalna zmienność w budowie i funkcjonowaniu ludzkiego mózgu. Wg tej koncepcji każdy z nas w unikalny sposób odbiera, przetwarza informacje i wchodzi w interakcje ze światem. Wspólne działanie dzieci w spektrum autyzmu i uczniów szkoły podstawowej stworzyło przestrzeń współpracy opartą na zadaniu, ruchu i kontakcie z otoczeniem, a nie wyłącznie na wymaganiach komunikacji werbalnej czy formalnie zdefiniowanych rolach społecznych.
Z perspektywy pedagogicznej i społecznej ma to duże znaczenie. Dobrze zaprojektowane działania terenowe oferują uczestnikom wspólny cel, przewidywalną strukturę aktywności oraz możliwość współpracy poprzez praktyczne zaangażowanie. Sadzenie roślin, podlewanie, przenoszenie sadzonek czy montaż budek dla ptaków tworzy sytuację, w której współdziałanie zostaje osadzone w materialnym zadaniu. 

Znaczenie różnorodności dla dobrostanu dzieci i jakości zielonego otoczenia

Zieleń oraz kontakt z naturą mają istotne znaczenie dla zdrowia i samopoczucia ludzi. W szczególności jest on ważny dla dzieci znajdujących się w okresie intensywnego rozwoju. Zielone otoczenie może wspierać codzienny dobrostan, sprzyjać aktywności na świeżym powietrzu, ułatwiać regenerację po przeciążeniu bodźcami oraz wzmacniać więź z miejscem. W odniesieniu do dzieci w spektrum autyzmu kwestia ta nabiera dodatkowego znaczenia. Znaczna część osób w spektrum autyzmu wykazuje większą wrażliwość sensoryczną i potrzebuje środowiska, które pozostaje stymulujące, ale nieprzeciążające.

Wspólna lekcja ekologii, integracji i akceptacji

Akcja przeprowadzona w Przedszkolu Specjalnym nr 15 dla dzieci z autyzmem „Zielony Autyzm” miała znaczenie na kilku poziomach. Z jednej strony poprawiła jakość otoczenia placówki, wzbogaciła teren o rodzime rośliny oraz stworzyła lepsze warunki dla lokalnej przyrody. Z drugiej strony stała się praktyczną lekcją współpracy i akceptacji. Podczas wydarzenia dzieci i młodzież mogły działać razem w sposób naturalny, zadaniowy i partnerski.

Właśnie w tym ujawnia się pełne znaczenie różnorodności. Bioróżnorodność wzmacnia odporność i funkcjonalność lokalnych ekosystemów. Z kolei neuroróżnorodność wzbogaca społeczność odmienne sposoby postrzegania świata, odczuwania, komunikacji, a także tworzenia.